Sa sangradura, unu biàgiu istòricu intre meighina e mitu
Sa sangradura, unu tempus nòdida fintzas comente a flebotomia, rapresentat una de is pràticas mèdicas prus antigas e difùndidas, praticada finas a sa fine de su de deghennoe sèculos.
Sa sangradura, unu tempus nòdida fintzas comente a flebotomia, rapresentat una de is pràticas mèdicas prus antigas e difùndidas, praticada finas a sa fine de su de deghennoe sèculos. Cunsistiat in su de prelevare una cantidade, a s’ispissu manna meda, de sàmbene dae su malàidu, cun s’obietivu de reduire su volùmene sanguìneu circolante. Nointames sa difusione sua, s’eficatzidade de sa sangradura no est mai istada in manera sientìfica dimustrada e, cun s’abbentu de tratamentos prus eficatzes, dd’ant abbandonada cun su tempus pro sa majore parte de is cunditziones, francu unas cantas ispetzìficas.
In manera istòrica, in farta de vicànicas pro tratare s’ipertensione, sa sangradura diat pòdere àere tentu un’efetu temporàneu benèficu, reduende sa pressione sanguìnea gràtzias a sa mèngua de su volùmene de sàmbene. Oe, sa paràula “flebotomia” si referit a su prelevamentu de sàmbene in generale, a esèmpiu pro esàmenes diagnòsticos o pro donatziones. Sa sangradura terapèutica, imbetzes, previdet su prelevamentu de una sìngula unidade de sàmbene pro reduire sa cantidade de glòbulos rujos in casos particulares, comente a s’emocromatosi, sa politzitemia bera e sa porfìria cutànea tarda.
Is orìgines de sa sangradura torrant a diversas tziviltades antigas, dae is Mesopotàmicos a is Egìtzios, dae is Gregos a is Maya e a is Aztecos. In Grètzia, fiat praticada giai in su perìodu de Ipòcrate, chi puru tzitende·lu, preferiat a s’afidare a tècnicas dietèticas. Erasistrato, imbetzes, aiat teorizadu chi medas maladias esserent causadas dae pletore, overas ddoe aia etzèdidu in su sàmbene, e sugeriat de ddas tratare in comintzu cun esertzìtziu fìsicu, suore, reduida de s’alimentatzione e vòmitu. Erofilo fiat unu sustenidore de sa sangradura, mentras Arcagato, unu de is primos mèigos gregos a esertzitare a Roma, dd’aiat impreada in manera ampra.
Sa popularidade de sa sangradura in Grètzia fiat istada galu de prus consolidada dae is teorias de Galenu. Segundu issu, su sàmbene fiat creadu e posca consumadu, non tzirculaiat e podiat tando istagnare in is estremidades. In prus, creiat chi su bilàntziu umorale determinaret sa salude o sa maladia, cun is bator umores – sàmbene, flemma, fele nieddu e fele grogu – in currispondèntzia de is bator elementos gregos: àera, abba, terra e fogu. Su sàmbene, cunsideradu s’umore dominante, recheriat unu controllu costante. Pro ristabilire s’echilìbriu, su mèigu removiat su sàmbene in etzessu (sa pletora) de su malàidu, opuru li suministraiat un’emèticu pro induire su vòmitu o unu diurèticu pro favorire sa mintzione.
Galenu aiat elaboradu unu mètodu cumplessu pro carculare sa cantidade de sàmbene de prelevare, tenende contu de s’edade e de sa costitutzione fìsica de su malàidu, de s’istajone, de su clima e de su logu. Calentura, apoplessia e dolore de conca fiant interpretados comente a sìntomos de pletora. Su sàmbene de asportare fiat de una natura ispetzìfica a segunda de sa maladia: arteriosu o benosu, e prelevadu dae zonas larganas o serentes a s’àrea malàida. Galenu collegaiat is diversos vasos sanguìneos a ispetzìficos òrganos, in base a su presumidu iscarrigamentu issoro. A esèmpiu, pro curare problemas a su fìgadu si prelevaiat sàmbene dae sa bena de sa manu dereta, mentras pro problemas a s’ispiena de sa bena de sa manu manca. Sa gravidade de sa maladia determinaiat sa cantidade de sàmbene de prelevare: is maladias cun calentura recheriant sangraduras bundantes.
Fintzas su Talmud racumandaiat de praticare is sangraduras in dies ispetzìficas de sa chida o de su mese, e règulas sìmiles, cando chi prus pagu tèteras, s’agatant in is iscritos cristianos chi inditaiant cale Santu – e tando in cale die – fiat in favore a sa sangradura. Fintzas is autores musulmanos dda cussigiaiant, mescamente pro is maladias de calentura, cun probabilidade dd’aiant imparada dae is Gregos. Cun sa difusione de is teorias islàmicas in is paisos de limba latina de s’Europa, sa sangradura si fiat consolidada galu de prus. Paris cun su cautèriu, fiat una pràtica tzentrale in sa chirurgia àraba; ambos is testos fundamentales, su Kitāb al-Qānūn de Avitzenna e, in particulare, s’al-Tasrīf los-man ʿajaza ʿan al-taʿlīf de Abulcasis (Abù al-Qasim Khalaf ibn al-Abbas al-Zahrawi), dda racumandaiant. Sa sangradura fiat nòdida fintzas in sa meighina ayurvedica, descritu in su Susrata Samhita.
A oe, s’ineficatzidade de sa sangradura pro sa majore parte de is maladias est reconnota in manera ampra. Sa flebotomia, nointames, agatat ancora impreu in su tratamentu de unas cantas patologias, comente a s’emocromatosi, sa politzitemia e s’arteriopatia obliterante perifèrica. In sa majore parte de is casos, sa flebotomia est praticada pro prelevare cantidades piticas de sàmbene a fine diagnòstica o pro prelevare bundantes cantidades de sàmbene a donadores sanos pro is trasfusiones.
Ultima modifica